Bouwen met wat er is
Drie voorbeelden van duurzaam en biobased bouwen
Duurzaam bouwen gaat voor mij niet alleen over energieprestaties, installaties of het beperken van materiaalgebruik. Het begint eerder. Bij de vraag wat er al aanwezig is, welke materialen we gebruiken en hoe een gebouw zich verhoudt tot zijn omgeving.
De afgelopen periode kreeg ik vanuit verschillende projecten foto’s van de uitvoering toegestuurd. Drie daarvan bevinden zich momenteel in een interessante fase: een moderne strobalenwoning in Doetinchem, de duurzame verbouwing van een monumentale boerderij in Doorn en het ontvangstgebouw van Landgoed Energy Up.
Het zijn drie totaal verschillende opgaven. Toch vertellen ze samen iets over de manier waarop ik naar duurzame architectuur kijk.
Moderne strobalenwoning in Doetinchem
In Doetinchem wordt momenteel een moderne woning gebouwd met geprefabriceerde stro-elementen. Waar bouwen met stro lange tijd vooral werd geassocieerd met zelfbouw en relatief arbeidsintensieve bouwmethoden, laat dit project zien hoe ver de ontwikkeling inmiddels is gekomen.
De wanden worden als complete elementen voorbereid en vervolgens op de bouwplaats gemonteerd. Daarmee worden de natuurlijke eigenschappen van stro gecombineerd met de snelheid en nauwkeurigheid van prefabricage.
Juist dat vind ik interessant. Biobased bouwen hoeft architectonisch geen beperking te zijn en hoeft evenmin terug te grijpen op traditionele vormen. Hier ontstaat een eigentijdse woning waarin het materiaal onderdeel is van een moderne manier van bouwen.
Een monumentale boerderij in Doorn
Een heel andere opgave vinden we in Doorn. Hier wordt een bestaande monumentale boerderij ingrijpend verbouwd en geschikt gemaakt voor een nieuwe periode in haar bestaan.
Bij zo’n gebouw begint duurzaamheid niet met de vraag wat we nieuw kunnen bouwen, maar juist met wat we kunnen behouden.
De bestaande houten constructie, de oude gevels en de karakteristieke ruimten dragen een geschiedenis die je niet opnieuw kunt maken. Tegelijkertijd moet het gebouw straks voldoen aan hedendaagse wensen op het gebied van comfort, gebruik en energie.
Dat vraagt om zorgvuldig kijken. Wat moet blijven? Waar mag iets nieuws zichtbaar worden? En hoe zorg je ervoor dat oud en nieuw elkaar niet bestrijden, maar versterken?
Misschien is hergebruik van een compleet gebouw uiteindelijk wel een van de meest vanzelfsprekende vormen van duurzaam bouwen.
Ontvangstgebouw Landgoed Energy Up
Op Landgoed Energy Up ontstaat weer een heel ander gebouw. Het ontvangstgebouw is vanaf het begin ontworpen vanuit natuurlijke materialen en een sterke relatie met het landschap.
In het interieur blijven de boomstammen van de draagconstructie zichtbaar. Hout, leem en natuurlijke afwerkingen bepalen niet alleen de technische opbouw van het gebouw, maar ook de sfeer en architectuur.
Nu de bouw steeds verder vordert, wordt zichtbaar wat op de tekeningen alleen nog als intentie aanwezig was. De onregelmatigheid van de boomstammen, de textuur van het leem en de vorm van het dak geven het gebouw een karakter dat moeilijk volledig vooraf te tekenen is.
Dat is voor mij ook een kwaliteit van organisch bouwen. Niet ieder detail hoeft vooraf gladgestreken te worden. Materiaal, vakmanschap en uitvoering mogen mede bepalen wat een gebouw uiteindelijk wordt.
Duurzaamheid kent meer dan één vorm
Wat deze drie projecten voor mij mooi laten zien, is dat er niet één antwoord bestaat op de vraag wat duurzame architectuur is.
In Doetinchem zit het antwoord onder andere in een hernieuwbaar bouwmateriaal en een efficiënte prefab bouwmethode. In Doorn begint het bij het behouden en opnieuw gebruiken van een bestaand monumentaal gebouw. Op Landgoed Energy Up ontstaat de architectuur vanuit natuurlijke materialen, ambacht en de verbinding met het landschap.
Drie gebouwen. Drie totaal verschillende uitgangspunten.
Maar uiteindelijk dezelfde gedachte:
niet méér gebruiken dan nodig is, waarderen wat er al is en bouwen met materialen die een vanzelfsprekende relatie hebben met mens en omgeving.
Dat is voor mij waar duurzaam en organisch bouwen steeds opnieuw begint.
