Biobased architectuur
Natuurlijk bouwen begint bij het ontwerp.
Biobased bouwen gaat over meer dan het toepassen van natuurlijke materialen.
Een gebouw kan worden geïsoleerd met stro, vlas of houtvezel en daarmee biobased materialen bevatten. Maar voor ORIO ontstaat biobased architectuur pas wanneer materiaal, constructie, detaillering, gezondheid, comfort en ruimtelijke kwaliteit vanaf het begin met elkaar worden verbonden.
Wij ontwerpen al ruim 25 jaar ecologische woningen en gebouwen en werken daarbij zoveel mogelijk met natuurlijke en hernieuwbare materialen. Hout, stro, leem, kalkhennep, vlas en wol zijn voor ons dan ook geen nieuwe ontwikkeling, maar materialen waarmee we al lange tijd ontwerpen en bouwen.
Niet omdat een gebouw daarmee alleen duurzamer wordt.
Maar omdat materiaal mede bepaalt hoe een gebouw ademt, veroudert, aanvoelt en wordt ervaren.
Wilt u biobased bouwen? Bekijk onze projecten of neem contact op voor een kennismaking.
Biobased bouwen begint vóór de materiaalkeuze
Een materiaal staat nooit op zichzelf.
Wie kiest voor stro als isolatiemateriaal, kiest bijvoorbeeld ook voor een bepaalde wandopbouw, detaillering en vochtregulatie. Hout vraagt om andere overspanningen en verbindingen dan steen of beton. Leem kan bijdragen aan vochtregulatie en binnenklimaat, maar heeft ook een heel eigen uitstraling en tactiliteit.
Daarom begint biobased bouwen voor ons niet bij de vraag: welk duurzaam materiaal zullen we gebruiken?
De eerste vragen zijn veel fundamenteler.
Wat vraagt deze plek? Hoe wilt u hier wonen of werken? Waar komt het daglicht vandaan? Welke ruimtes vragen beschutting en welke juist openheid? Hoe kan de constructie onderdeel worden van de architectuur? En welke materialen ondersteunen dat geheel?
Pas wanneer deze vragen met elkaar verbonden worden, ontstaat een gebouw waarin biobased bouwen geen toevoeging is, maar een vanzelfsprekend onderdeel van de architectuur.
Waarom bouwen met natuurlijke materialen?
De keuze voor natuurlijke en biobased materialen heeft verschillende kanten.
HERNIEUWBARE GRONDSTOFFEN
Veel biobased bouwmaterialen worden gemaakt uit grondstoffen die opnieuw kunnen groeien. Denk aan hout, stro, vlas, hennep en wol. Daarmee vormen ze een wezenlijk ander uitgangspunt dan materialen die sterk afhankelijk zijn van eindige grondstoffen of energie-intensieve productieprocessen.
CO₂ EN MATERIAALGEBRUIK
Planten nemen tijdens hun groei CO₂ op. Wanneer plantaardige grondstoffen langdurig in een gebouw worden toegepast, blijft een deel van die koolstof gedurende de levensduur van het materiaal opgeslagen. Hoe groot dat effect daadwerkelijk is, hangt af van het materiaal, de herkomst, verwerking, transport, levensduur en uiteindelijke verwerking. Voor ons is het daarom belangrijk om niet alleen naar één materiaal te kijken, maar naar de totale materiaalkeuze van het gebouw.
EEN GEZOND BINNENKLIMAAT
Wij brengen een groot deel van ons leven binnen door. De materialen waarmee we onze gebouwen maken hebben daardoor invloed op de kwaliteit van onze leefomgeving. Bij ORIO besteden we daarom aandacht aan onder andere emissies, vochtgedrag, dampopen constructies en de afwerking van wanden, vloeren en plafonds. Materialen als hout, leem en andere natuurlijke bouwmaterialen kunnen daarbij bijdragen aan een aangenaam en evenwichtig binnenklimaat, mits ze op de juiste manier worden toegepast.
BELEVING
Er is ook een kwaliteit die zich moeilijker in cijfers laat uitdrukken. Natuurlijke materialen hebben textuur. Ze verouderen. Ze reageren op licht. Ze voelen anders aan dan veel sterk geïndustrialiseerde materialen. Voor ons is dat geen bijkomstigheid. Architectuur wordt niet alleen bekeken. Architectuur wordt ervaren.
Natuurlijke materialen hebben textuur, verouderen en reageren op licht. Ze voelen anders aan dan sterk geïndustrialiseerde materialen — en dat is voor ORIO geen bijkomstigheid.
Materialen waarmee wij werken
In de afgelopen decennia hebben we met veel verschillende natuurlijke en biobased materialen ontworpen. Niet ieder materiaal past bij ieder project. Juist de combinatie van eigenschappen, architectuur en bouwmethode bepaalt welke keuze passend is.
Stro
Stro is een van de materialen waarmee ORIO de meeste ervaring heeft.
Het kan worden toegepast als isolerend materiaal in wanden, daken en vloeren, zowel in traditionele strobalenbouw als in geprefabriceerde houtskeletelementen.
ORIO heeft inmiddels aan meer dan 100 strobouwprojecten gewerkt, variërend van individuele woningen tot grotere collectieve woonprojecten. Strobouw is daarmee voor ons geen experiment, maar een bouwmethode waarvan we de mogelijkheden én de aandachtspunten uit de praktijk kennen.
Meer over bouwen met stro →
Hout
Hout is veel meer dan een biobased constructiemateriaal.
Het kan constructie, gevel, interieur en afwerking met elkaar verbinden en biedt grote mogelijkheden voor prefabricage en droge bouwmethoden.
Wij gebruiken hout onder andere in houtskeletbouw, draagconstructies, gevelbekleding, kozijnen en interieurs. Waar mogelijk laten we de constructie zichtbaar onderdeel worden van de architectuur.
Kalkhennep
Kalkhennep combineert de houtachtige kern van de hennepplant met een minerale kalkbinder.
Het materiaal kan onder andere worden toegepast als isolerende wandvulling en biedt interessante mogelijkheden voor dampopen en monolithisch ogende constructies.
Voor ons is vooral de combinatie van bouwfysische eigenschappen, natuurlijke uitstraling en vormvrijheid interessant.
Leem
Leem gebruiken we zowel vanwege zijn bouwfysische eigenschappen als vanwege zijn uitstraling.
Het materiaal kan vocht opnemen en weer afgeven en wordt vaak toegepast als binnenafwerking in combinatie met bijvoorbeeld stro- of houtbouw.
Maar minstens zo belangrijk is de beleving: een leemwand heeft diepte, textuur en een andere aanwezigheid dan een standaard afgewerkte wand.
Vlas, houtvezel, wol en andere natuurlijke isolatiematerialen
Naast stro werken we met verschillende natuurlijke isolatiematerialen, afhankelijk van de constructie en toepassing. Daarbij kijken we niet alleen naar isolatiewaarde, maar ook naar vochtgedrag, zomercomfort, herkomst, verwerking, circulariteit en de manier waarop een materiaal past binnen het totale bouwsysteem.
Bewust kiezen van materialen
Niet ieder materiaal dat als duurzaam wordt gepresenteerd, heeft dezelfde invloed op milieu, gezondheid en circulariteit.
Daarom ontwikkelde ORIO de Bouwmaterialenpiramide: een hulpmiddel om verschillende categorieën bouwmaterialen met elkaar te vergelijken en bewuster naar materiaalgebruik te kijken.
De piramide maakt zichtbaar dat materiaalkeuze niet alleen gaat over energie tijdens het gebruik van een gebouw. Ook winning, productie, verwerking, levensduur en hergebruik spelen een rol.
Bekijk de Bouwmaterialenpiramide →Bouwbiologie: het gebouw als leefomgeving
Biobased bouwen raakt voor ons direct aan bouwbiologie.
Bouwbiologie kijkt naar de relatie tussen mens, gebouw en leefomgeving. Daarbij gaat het onder andere over materiaalgebruik, luchtkwaliteit, vocht, temperatuur, akoestiek, daglicht en andere factoren die van invloed zijn op het welzijn van mensen.
Dat sluit nauw aan bij de manier waarop ORIO naar architectuur kijkt.
Een woning is immers niet alleen een object dat aan technische eisen moet voldoen.
Het is de omgeving waarin mensen slapen, eten, werken, herstellen, elkaar ontmoeten en soms tientallen jaren van hun leven doorbrengen.
Daarom ontwerpen we niet alleen voor een lage energievraag of een goede isolatiewaarde, maar voor een gebouw dat prettig is om in te leven.
Ecologisch, biobased en natuurinclusief
Deze begrippen worden regelmatig door elkaar gebruikt, maar betekenen niet precies hetzelfde.
Gaat in de eerste plaats over het gebruik van materialen uit hernieuwbare, veelal biologische grondstoffen.
Kijkt breder naar de invloed van een gebouw op mens, milieu en omgeving.
Richt zich onder andere op de relatie met planten, dieren, bodem, water en biodiversiteit.
Voor ORIO zijn het geen afzonderlijke vakjes. Een gebouw kan pas werkelijk onderdeel worden van zijn omgeving wanneer architectuur, materiaalgebruik, landschap, water, energie, gezondheid en natuur in samenhang worden bekeken.
Lees meer over onze visie op ecologische architectuur →
Meer dan 25 jaar ervaring met natuurlijk bouwen
ORIO werkt vanaf het ontstaan van het bureau met ecologische en natuurlijke bouwmaterialen. In die periode hebben we gewerkt aan individuele woningen, verbouwingen, collectieve woonprojecten en bijzondere gebouwen.
Vooral op het gebied van strobouw is een uitzonderlijk brede praktijkervaring ontstaan. Michel Post sloot zich in 2003 aan bij Strobouw Nederland — destijds een werkgroep binnen de VIBA — en maakte deze in 2010 samen met Wouter Klijn zelfstandig tot een vereniging, waarvan hij vijftien jaar lang secretaris en voorzitter was; nog altijd is hij lid van de opvolger Vakgroep Strobouw. In 2012 schreef hij het boek Bouwen met Stro.
Maar ervaring met biobased bouwen betekent voor ons niet dat we ieder gebouw vervolgens van stro maken. Integendeel. De kunst is juist om voor iedere plek, opdrachtgever en opgave opnieuw te onderzoeken welke constructie en welke materialen werkelijk passend zijn.
Soms leidt dat tot stro. Soms tot hout, kalkhennep, vlas of een combinatie van materialen. En soms is het meest duurzame materiaal juist datgene wat al aanwezig is en behouden kan blijven.
Biobased architectuur in de praktijk
Ecowonen Midden Nederland — De Glind
Biobased bouwen in een hedendaags collectief woonproject.
Bekijk het project →
De Zonnetempel — Almere Oosterwold
Organisch ontworpen prefab woning in Almere Oosterwold.
Bekijk het project →
Van eerste idee tot gebouwd resultaat
Biobased bouwen vraagt om keuzes die vaak al vroeg in het ontwerpproces gemaakt moeten worden.
De keuze voor een constructie bepaalt bijvoorbeeld welke isolatiematerialen logisch zijn. De wandopbouw beïnvloedt detaillering en kozijnen. Materiaalkeuzes hebben gevolgen voor installaties, vochtgedrag, afwerking en uitvoering.
Daarom bespreken we deze onderwerpen niet pas wanneer het ontwerp klaar is. Ze maken onderdeel uit van het ontwerp zelf.
ORIO kan opdrachtgevers begeleiden vanaf de eerste verkenning en het ontwerp tot vergunning, technische uitwerking en begeleiding tijdens de bouw. Daarbij werken we waar nodig samen met constructeurs, bouwfysisch adviseurs, aannemers en gespecialiseerde uitvoerende partijen.
Voor de technische uitwerking van biobased wand- en gevelopbouw raadpleegt ORIO onder meer de Standaard Biobased Bouwdetails van Building Balance.
Wilt u biobased bouwen?
Misschien weet u al precies welke materialen u wilt gebruiken. Misschien weet u alleen dat u anders wilt bouwen: natuurlijker, gezonder en met minder belasting voor de omgeving. Beide zijn een goed vertrekpunt. In een eerste gesprek kijken we niet alleen naar het gewenste gebouw, maar ook naar de plek, uw manier van wonen of werken, het beschikbare budget en de mogelijkheden van verschillende bouwsystemen en materialen.
Bespreek uw project met ORIO →